|
1مقدمه محصولات تراريخته يا اصلاح ژنتيکی شده در اثر انتقال ژنها يا واحدهاي وراثتي موجودات زنده از
نمودار1. سطح زير کشت جهاني محصولات تراريخته در کشورهاي صنعتي و در حال توسعه از باکتريها يا ويروسها دريافت ميگردند. به طور کلی محصولات تراريخته محتوي دو نوع صفات اصلاحشدهي ژنتيکي هستند: يک دسته محتواي مواد سمي حشرهکش از B.t باکتريوم و دستهي ديگر مقاوم به يک علفکش هستند. معمولا در اثر انتقال ژن در اين نوع محصولات، درصد روغن و زمان رسيدگي نیز علاوه بر صفات مهندسی ژنتیک شده تغيير خواهند کرد. مهندس سعید باقری
جدول1. مهمترين گياهان تراريخته ( کلايو جيمز، 2004).
نمودار2. سطح زیر کشت محصولات تراریخته مقاوم به علف کش و مقاوم به حشرات در جهان (20).
2-پيش بيني جمعيت جهان در سال2050 پيشبيني ميشود جمعيت جهان از7/5 میلیارد نفر در سال 1995 با حدود 70 درصد رشد به 8/9 میلیارد نفر در سال 2050 برسد (نمودار3). میزان زمينهاي زراعي قابل کشت جهان در سال 1998به ازای هر نفر 25/. هکتار بوده است که با توجه به روند رشد جمعيت در سال 2050 به 15/0 هکتار خواهد رسيد. در همين حال افزايش عملکرد در واحد سطح از1/2٪ دردههي1980 به 1٪ در دههي 1990 کاهش يافته است و درحال حاضر حدود 840 ميليون نفر از تغذيه ي نامناسب رنج ميبرند.
-چالش های پیش رو ايمني • سلامت احتمالي بشر در اثر :آلرژيهاي كه علايم مقاومت آنتي بيوتيك ها را انتقال ميدهند، شناخته نشدن اثرات احتمالي محيط در اثرانتقال غير عمدي از تراسترنها بواسطه عبور گرده ، شناخته نشدن اثرات موجودات ديگر( ميكروبهاي خاكE.G) و كاهش شكوفه و گل و تنوع زيستي جانوري . • تسلط بر توليدات غذايي جهان بوسيله تعداد كمي از شركتها. • افزايش وابستگي كشور هاي در حال توسعه به كشور هاي صنعتي شده . اخلاقي • شكستن ارزشهاي ذاتي اجزاي طبيعت. • مداخله در طبيعت با آميخته كردن ژن ها بين گونه ها. • اعتراض هاي بي امان به ژن هاي حيواني در گياهان و بالعكس. • فشار براي حيوان.
دراين سمينار ما مباحث ايمني زيستي محصولات و موجودات تراريخت را بررسي ميكنيم.
5-ایمنی زیستی مجموعه ای از تدابیر، سیاست ها ،مقررات و روش هایی است که برای تضمین بهره برداری از فواید قطعی زیست فناوری وپیشگیری ازآثار سوء احتمالی کاربرد این فناوری بر تنوع وذخایر زیستی ،بهداشت انسان وکشاورزی ضروری می باشد. از طرف دیگر اعتقاد بر آن است که راز مانائی در عرصه تاریخ ،همانا رشد وپیشرفت در فناوری های نو مانند زیست فناوری است .لذا بر اساس الزامات جهانی ورسالت ملی ضروری است همزمان با رشد فناوری های نو ظرفیت های علمی ،عملی ومدیریتی در ارزیابی مخاطرات احتمالی ،جهت بهره برداری قطی از این فناوری ،بررسی ودر قالب های کشوری نهادینه شود. در این راستا با ورود الزامات ایمنی زیستی ،چرخه انتقال ورشد دانش فنی موجودات تراریخته در کشور کامل می گردد و تکمیل این فرایند خود از یکسو باعث اطمینان خاطر مردم برخوردار از دستاوردهای زیست فناوری شده واز طرف دیگر باعث مهیا سازی زمینه برای لحاظ کردن ابراز نگرانی ها و رسیدگی به ملاحظات ابراز شده ، می شود. با توجه به سند ملی چشم انداز 20 ساله نظام جمهوری اسلامی ایران وعزم ملی دانشگران کشور در حوزه بهره برداری از زیست فناوری وسیاست های کشوری در خصوص پذیرش الزامات بین المللی مانند پیمان حفظ تنوع زیستی و پروتکل کارتاهنا،ظرفیت سازی در زمینه فهم صحیح وکاربری علمی از دانش ایمنی زیستی نیازمند تقویت عقبه آکادمیک آنست .
6-جنبه های عمومی ایمنی زیستی 1.تغییر اشکال حیات توسط زیست فناوری مدرن 2.جنبه های عمومی ایمنی زیستی
7.تغییر اشکال حیات توسط زیست فناوری قدمت بهره برداری بشر از دانش زیست فناوری به هزاران سال قبل باز می گردد. بیش از 10 هزار سال از تلاش های انسان برای انتخاب وذخیره دانه های گیاهی با ویژگی ها و صفات بهتر می گذرد ،شواهد نشان می دهد بابلی ها ،مصری ها ورومی ها علاوه بر این برای اصلاح نژاد دام های خود نیز تلاش می کردهاند ،چهار هزار سال پیش از میلاد مسیح چینی ها از باکتری های تولید کننده اسید لاکتیک برای ساختن ماست واز کپک برای ساختن پنیر استفاده می کردند ،قرن ها پیش دانشمندان ایرانی نیز در این زمینه با بهره گیری از تخمیر ،الکل،را تولید کرده اند .لذا همواره تلاش بشر جهت تولید انواع فراورده های زیستی در طول تاریخ به منظور ارتقاء سطح زندگی خود قابل توجه بوده است. از سال 1971 تا 1973 انقلاب یزرگی روی دا د وبا وجود آمدن تکنیک جدیدی به نام فناوری نو ترکیبیDNA یامهندسی ژنتیکی افق تازه ای فراوری بیولوژی مولکولی وبیوتکنولوژی قرار گرفت وبه این ترتیب دانشمندان توانستند با دستکاری ساختار ژنتیکی سلول های زنده صفات جدیدی را ایجاد کنند ،مثلاًژن ها را ازیک ماهی آب سرد وارد یک گوجه فرنگی کردند، ذرت مقاوم به علف کش ها و... راتولید کردند. از آن به بعد تکنیک های قدیمی و سنتی مثل تخمیر،تولید آنتی بیوتیک وپخت نان در قلمرو بیوتکنولوژی سنتی و روش های مربوط به :کشت سلول ، همجوشی (فیوژن)سلول ها ،هیبریدوما ومهندسی ژنتیک در قلمرو بیوتکنولوژی مدرن١به شمارآمد . بیوتکنولوژی:از دو بخش bio به معنی زندگی و زنده technology به معنای هنر بشر در استفاده از علم تشکیل شده است و به طو ر کلی بر استفاده از موجودات زنده یا قسمت های از موجودات زنده برای ساختن یا اصلاح محصولات یا فرآیندها به منظور خاص اطلاق می شود . 1-1زیست فناوری مدرن: (1)کار با اسید نوکلئیک در خارج از بدن موجود زنده ،شامل DNA نو ترکیب و یا وارد کردن مستقیم اسید نوکلئیک به داخل سلول ها و اندامک ها (2)آمیخته کردن سلول ها خارج از قرابت فامیلی ، به استثناءروش های اصلاح سنتی مهندسی ژنتیک :این علم امکان دستکاری و تغییر در ژن های موجودات زنده و یا انتقال ژن های ویژه بین موجودات زنده را ایجاد کرده واز طریق موجب تکثیر صفات دلخواه می شود. 2-1 کاربرد تغییر اشکال حیات توسط بیوتکنولوژی مدرن : این فناوری با آثار عظیم تنها در کمتر از چهار دهه –تا سال 2007-توانست تحولات بزرگی در زمینه های مختلف ایجاد نماید:
8.كاربردهاي زيست فناوري 1) بهداشت وسلامت انسان: تولید آنتی بیوتیک ها،داروها واکسن های جدید (برای مثال فعال کننده پلاسمینوژن بافتی ، واکسن های ژنی وخوراکی ،انسولین وهورمون رشد انسانی ...) -تولید آنتی بادی های تک دودمانی جهت کارهای درمانی وتشخیصی. -استفاده از ردیاب ها و کاوشگرهای DNA بیماری های ژنتیکی . -ایجاد حیوانات تراریخته وتولید داروهای مهم در شیر ومایعات دیگر بدن آن ها )آلفا -1آنتی تریپسین ،فاکتور 9خونی ،فاکتور 8خونی ،پروتئین C،آنتی ترومبین 3 -تولید مواد دارویی و واکسن ها در گیاهان وموجودات دریایی -انجام پروژه ژنوم انسانی (تعیین ردیف کامل ژنوم انسانی ) -ژن درمانی -تولید جنین های اولیه انسانی در لوله های آزمایش -تشخیص قبل از تولد بیماریها با روش های مولکولی پیشرفته وشناسایی حاملین ژن های معیوب -کاربرد درمانی شبیه سازی در بیماری ها -سلولهای بنیادی -پیوند اعضاء -ایجاد بانک ژن -تولید محصولات غذایی که حاوی مواد مغذی و ویتامین های مورد نیاز انسان هستند ومی توانند موجب کنترل بیماری های رایج وعمومی ناشی از سوء تغذیه شوند . -محصولات غذایی که موجب کاهش مواد حساسیت زا(آلرژن ها) ومسمومیت می شوند . 2)کشاورزی و دامداری: -افزایش فراورده های کشاورزی و کمک به ایجاد امنیت غذایی . -تولید گیاهان با صفات جدید (مقاومت به آفات،شوری خاک ،سرما وآفات زیستی مثل ویروس ها و قارچ ها و...) -افزایش فراورده های دامی وسرعت رشد دام -استفاده از نشانگرهای مولکولی و بانک های ژن جهت اصلاح نژاد وحفظ گونه های در حال انقراض -شبیه سازی -پالایش خاک به وسیله گیاهان -استفاده از گیاهان به عنوان بیورآکتورها برای تولید داروها ومحصولات بیولوؤیک -تولید کودهای بیولوژیک 3)بیوتکنولوژی محیطی : -پاکسازی بیولوژیکی -کاهش اثر آلاینده های سمی (طراحی باکتری های خورنده پسماندهای سمی و از بین بردن آلودگی های شمیایی رادیو اکتیوی توسط باکتری ها وقارچ ها ) -کلونینگ حیوانات 4)انگشت نگاری DNA -کاربرد قضایی وجنایی شناسایی مجرمین ،بانک اطلاعاتی DNAو...) -تست های تعیین قرابت یا خویشاوندی -تهیه بیوچیپ های حاوی اطلاعات ژنتیکی 5)کار برد های دفاعی زیست فناوری -تشخیص عوامل بیولوژیک خطرناک -تهیه واکسن بر علیه سموم وعومل بیولوژیک -تهیه بیوسنسورهای خاص جهت شناسایی عوامل بیولوژیک ومواد شیمیایی -تهیه مواد زیستی -شبکه های عصبی زیستی جهت پردازش اطلاعات -رایانه های زیستی -شبکه های اطلاعاتی پیشرفته بر اساس بیوانفورمتیک ها ،سیستم های بیولوژیک و... -استفاده از سنتتیک های بیولوژیک برای تهیه مواد ضد بیولوژیک 6)صنایع ومعدن : -فروشوئی عوامل با ارزش از معدن -سولفور زدائی از نفت -دستیابی به سوخت های زیستی -تهیه پاک کننده ها وشوینده ها -تولید آنزیم های نساجی
9.جنبه های عمومی ایمنی زیستی : ذکر بخشی از آثار به کارگیری این علم می توند دور نمایی هرچند کوچک از رشد وتوسعه در کشورهای بهره گیرنده از این فناوری را نشان دهد. اما همان گونه که در طول تاریخ نشان داده شده است همواره با توسعه وگسترش علوم وفنون جدید ،مسائل ومشلاتی نیز قد علم می کنند که می بایست به طور موازی برای حل و فصل آن ها تلاش نمود لذا همزمان با ایجاد وگسترش زیست فناوری مدرن نیز ظهور این چالش ها طبیعی است . ازهمان زمان شروع کاربرد این فناوری ،بسیاری از دانشمندان درباره ایمن بودن بکارگیری این تکنولوژی ومخاطره آمیز بودن جابجائی قطعه ای از ماده ژنتیکی یک ارگانیسم به موجود زنده دیگر ابراز نگرانی کردند وخطرات ناشی از کاربرد این علم نظیر :تخریب تنوع زیستی ،بر هم خوردن تعادل طبیعت ،اثرات منفی بر سلامت انسان ها ،اختلال در تکامل زیستی و...را عنوان کردند واز سوی دیگر برخی از دانشمندان بر این باورند که مهندسی ژنتیک تنها اتفاقات طبیعی را تسریع می کند واقدامات نگران کننده ای را دامن نمی زند . به طور کلی اگر چه نقش این فناوری در رشد وتوسعه کشورهای مختلف انکارنا پذیر است اما با توجه به اینکه بسیاری از جنبه های مربوط به کارگیری این فناوری هنوز ناشناخته است ،بهره گیری لجام گسیخته از این علم موجب آثار زیان بار و در بعضی از موارد جبران ناپذیری بر سلامت انسان و طبیعت خواهد شد لذا به کار گیری یک نگرش احتیاطی در تمام زمینه های بکار گیری این علم موجب تولد بینش جدیدی در کنار بیوتکنولوژی مدرن به عنوان ایمنی زیستی شده است .این بینش ضمن تاکید فعالیت های فناوری زیستی در همه ابعاد ،ضوابطی برای انجام ایمن وسالم این گونه فعالیت ها وبهره گیری قطعی از محصولات این علم فراهم می کند . اما یاد آوری این نکته ضروری وبسیار مهم است که مفهوم ایمنی زیستی هیچگاه تنها به کاربرد بیوتکنولوژی محدودنبوده ومقوله ای فراگیرتر از این محدوده است . ایمنی زیستی شامل یک سری تدابیر ،معیارها ،سیاست ها وروش هایی است که به منظور کاهش ویا حذف خطرات احتمالی کار با عوامل مخاطره آمیز زیستی نظیر نمونه های میکروبی و ویروسی در ابعاد آزمایشگاهی ،تحقیقاتی ،کارخانجات ،داروسازی ومباحث مرتبط با مهندسی ژنتیک وسازوارهای دست ورزی شده ژنتیکی وبهره گیری قطعی از محصولات آن ها اجرا می شود . نحوه اجرا ی ایمنی زیستی در هر یک از مراحل فعالیت های آزمایشگاهی وتحقیقاتی ،ویا بکار گیری در مقیاس های وسیع ،بنا به مورد متفاوت است به عنوان مثال هر گونه فعالیت آزمایشگاهی که همراهی عوامل مخاطره آمیز زیستی در آن ها وجود داشته باشد ویا متصور باشد یک سطح ایمنی زیستی (از چهار سطح )برای آن تعریف وبر اساس آن حصر مورد نیاز(حداقل حصر واصول محافظتی برای سطح اول وحداکثر در سطح چهارم )اجرا خواهد شد. با توجه به اهمیت فناوری های نوین زیستی به عنوان یک فناوری رو به رشد و اثر گذار در بسیاری از موارد ،واژه ایمنی زیستی معادل بخشی از ایمنی زیستی که به طور اختصاصی فناوری وموجودات تراریخته چندین مرحله وجود دارد. این مراحل به صورت زیر دسته بندی می شود واجرای اصول ایمنی زیستی شامل تمام مراحل میباشد . 10.اصول ايمني زيستي 10-1 مراحل عمومی در مورد تحقیقات انسانی (به عنوان مثال واکسن های نوترکیب ،ژن درمانی ،به کار گیری سلول های بنیادی و...) -آزمایشگاه -مطالعات پیش بالینی -مطالعات بالینی :مرحله اول ،دوم وسوم 10-2 مراحل ارائه محصولات دامی زیست فناوری : تحقیق وتوسعه در آزمایشگاه -آزمایشات محصور شده یا تحت کنترل -آزمایشات میدانی محدود با استفاده از گونه های تعیین شده -تولید وتوزیع تجاری 10-3مراحل ارائه گیاهان تراریخته : -آزمایشگاه گلخانه -تحقیقات میدانی در وسعت کم -تحقیقات میدانی در وسعت زیاد -تولید وتوزیع تجاری
+ نوشته شده در چهارشنبه ۱۳۹۰/۰۲/۱۴ساعت 21:41 توسط ابوذر اسدی
|
|
درباره وبلاگ 
|
